👋 Ten artykuł został przygotowany przez człowieka i zweryfikowany przed publikacją. Dowiedz się, jak tworzymy nasze treści.
Matala to niewielka miejscowość na południu Krety, która łączy kilka zupełnie różnych światów. Nad turkusową zatoką wznosi się wapienny klif podziurawiony starożytnymi grotami, przy brzegu rozciąga się złocista plaża, a fasady domów i uliczne murale przypominają o czasach dzieci kwiatów. Choć centrum można przejść w kilkanaście minut, miejsce ma wyjątkowo wyrazisty charakter. Rano słychać tu szum Morza Libijskiego, po południu tawerny wypełniają się zapachem grillowanych ryb, a wieczorem zachodzące słońce barwi jaskinie na pomarańczowo. To jeden z najbardziej fotogenicznych i rozpoznawalnych zakątków południowej Krety.
Matala leży na skraju żyznej równiny Messara, około 65–70 km od Heraklionu. Najłatwiej dotrzeć tu samochodem przez Moires, przeznaczając na przejazd mniej więcej 1 godzinę i 20 minut, choć latem podróż może trwać dłużej. Miejscowość jest dobrym celem jednodniowej wycieczki, ale dopiero nocleg pozwala poznać jej spokojniejszą stronę, gdy odjeżdżają autokary. Warto zostać przynajmniej do zachodu słońca, połączyć zwiedzanie jaskiń z kąpielą i zarezerwować czas na kolację przy zatoce. Matala na Krecie nie jest już hippisowską enklawą, lecz nadal zachowała swobodną atmosferę, dzięki której różni się od dużych kurortów północnego wybrzeża.
Największą atrakcją miejscowości są jaskinie w Matali, wykute w miękkiej skale po północnej stronie zatoki. Ich pierwotne przeznaczenie nie zostało wyjaśnione w każdym szczególe, jednak większość badaczy wiąże zachowane komory przede wszystkim z okresem rzymskim i wczesnochrześcijańskim. Wiele grot pełniło funkcję grobowców, o czym świadczą wykute nisze, kamienne platformy i charakterystyczne zagłębienia. Niektóre przestrzenie mogły wcześniej służyć jako pomieszczenia gospodarcze lub mieszkalne. Matala była w starożytności portem pobliskiego Fajstos, a później pozostawała związana z Gortyną, dlatego zatoka miała znaczenie handlowe znacznie wcześniej, niż pojawili się tu podróżnicy XX wieku.
Stanowisko archeologiczne jest udostępniane za niewielką opłatą, ale godziny otwarcia i cena biletu mogą zmieniać się sezonowo, dlatego należy sprawdzić tablicę przy wejściu. Do zwiedzania przydają się buty z przyczepną podeszwą: skała jest wygładzona, stopnie są nierówne, a część wejść wymaga ostrożnego podparcia się ręką. Nie wszystkie groty są dostępne i nie wolno przekraczać barierek. W południe wapienny klif mocno się nagrzewa, więc najlepszą porą jest ranek albo późne popołudnie. Krótka checklista obejmuje:
W latach 60. XX wieku opuszczone groty zaczęli zajmować młodzi podróżnicy przybywający z Europy i Ameryki Północnej. Żyli prosto, spali na kamiennych półkach, gotowali wspólnie i spędzali wieczory przy muzyce. W czasach, gdy nie istniały media społecznościowe ani tanie połączenia lotnicze, wieść o wolnej osadzie nad Morzem Libijskim rozchodziła się pocztą pantoflową na trasie prowadzącej w stronę Azji. Hippisi w Matali nie tworzyli jednolitej społeczności – obok artystów i muzyków mieszkali tu wędrowcy, studenci oraz osoby szukające życia poza konsumpcyjnym modelem Zachodu.
Z Matalą najmocniej kojarzona jest Joni Mitchell, która przebywała tu na początku lat 70. Wspomnienia z Krety znalazły odbicie w utworze „Carey” z albumu „Blue”; pojawia się w nim między innymi lokalna kawiarnia Mermaid Cafe. Z jaskiniami łączy się też nazwiska Boba Dylana, Joan Baez i Cata Stevensa, lecz część tych opowieści ma charakter legendy i nie zawsze znajduje potwierdzenie w źródłach. Hippisowska epoka zakończyła się, gdy władze i Kościół ograniczyły możliwość mieszkania w stanowisku archeologicznym. Jej ślady przetrwały w muralach, kolorowych hasłach oraz motcie Today is life, tomorrow never comes, widocznym przy wjeździe do miejscowości.
Plaża Matala ma około 250–300 m długości i leży w osłoniętej, półkolistej zatoce. Podłoże tworzą piasek, drobny żwir oraz kamyki pojawiające się szczególnie przy linii wody, dlatego wrażliwe osoby mogą zabrać buty kąpielowe. Zejście do morza jest miejscami dość szybkie, a przy południowym lub zachodnim wietrze zdarzają się fale. W spokojny dzień woda jest przejrzysta i dobra do pływania oraz snorkelingu przy skalistych obrzeżach zatoki. Rodzice powinni jednak stale obserwować dzieci, ponieważ niewielka zatoka nie zawsze oznacza płytkie i całkowicie spokojne morze.
W sezonie na plaży działają wypożyczalnie leżaków i parasoli, prysznice, przebieralnie oraz punkty gastronomiczne. Ceny zestawów plażowych zależą od operatora i miesiąca, więc warto sprawdzić warunki przed zajęciem miejsca. Fragmenty wolnej przestrzeni pozwalają rozłożyć własny ręcznik, ale w lipcu i sierpniu szybko się zapełniają. Najlepszy widok na klif rozciąga się z południowej części plaży, natomiast osoby szukające odrobiny cienia powinny pamiętać, że naturalna osłona jest ograniczona. Krem z wysokim filtrem, kapelusz i zapas wody są niezbędne nawet wtedy, gdy od morza wieje przyjemna bryza.
Na południe od Matali znajduje się Red Beach, po grecku Kokkini Ammos, znana z rdzawo-złotego piasku i bardziej dzikiego krajobrazu. Prowadzi do niej znakowana ścieżka rozpoczynająca się w miejscowości. Przejście zajmuje zwykle 30–45 minut w jedną stronę, lecz czas zależy od kondycji i temperatury. Trasa wspina się stromo na wzgórze, a potem opada ku zatoce; nie ma na niej regularnego cienia. To nie jest spacer odpowiedni dla osób w klapkach, z wózkiem dziecięcym ani dla turystów mających problemy z poruszaniem się.
Red Beach jest spokojniejsza niż główna zatoka, ale jej infrastruktura bywa ograniczona i zależy od sezonu. Należy zabrać co najmniej litr wody na osobę, przekąskę oraz obuwie trekkingowe lub solidne sportowe. Na obrzeżach plaży spotyka się naturystów, co jest częścią lokalnej tradycji, choć nie cała plaża ma taki charakter. Powrót najlepiej rozpocząć przed największym upałem lub odpowiednio wcześnie przed zmrokiem. Najczęstszy błąd to wyruszenie w samo południe bez zapasu wody, gdy kamienista ścieżka jest rozgrzana, a podejście okazuje się bardziej wymagające, niż sugeruje krótki dystans.
Najprzyjemniejsze miesiące na wizytę to maj, czerwiec, wrzesień i początek października. Temperatury sprzyjają wtedy zwiedzaniu, morze jest zwykle wystarczająco ciepłe do kąpieli, a na plaży łatwiej znaleźć miejsce. Lipiec i sierpień przynoszą najwięcej słońca, ale również największe tłumy oraz wysokie temperatury przekraczające w dzień 30°C. Zimą Matala jest niemal pusta, część tawern i pensjonatów pozostaje zamknięta, a fale mogą być silne. To ciekawa pora dla fotografów i miłośników ciszy, lecz nie dla osób oczekujących pełnej infrastruktury wakacyjnej.
Osobnym wydarzeniem jest Matala Beach Festival, organizowany zazwyczaj w czerwcu. Koncerty, kolorowe malowanie ulic i stroje inspirowane latami 60. przyciągają tysiące gości, zmieniając spokojną wioskę w plenerową scenę muzyczną. Termin festiwalu trzeba sprawdzić na oficjalnej stronie konkretnej edycji, ponieważ daty i program ulegają zmianom. Porównanie pór pobytu przedstawia tabela:
| Termin | Zalety | Na co uważać |
|---|---|---|
| Maj–czerwiec | Zieleń, umiarkowany upał, długi dzień | Chłodniejsze wieczory |
| Lipiec–sierpień | Bardzo ciepłe morze, pełna oferta | Tłok, upał, wyższe ceny |
| Wrzesień–październik | Ciepła woda, spokojniejsza atmosfera | Krótszy dzień i możliwe zmiany pogody |
Najwygodniejszym środkiem transportu jest wynajęty samochód. Trasa z Heraklionu prowadzi przez środkową Kretę i miejscowość Moires, a jej pokonanie zajmuje zwykle 75–90 minut. Droga jest asfaltowa i znacznie łatwiejsza niż wiele górskich tras wyspy, choć na ostatnich odcinkach trzeba uważać na skutery i zaparkowane pojazdy. Z Chanii podróż trwa około 2,5–3 godzin, dlatego jednodniowa wycieczka z zachodu oznacza dużo czasu za kierownicą. Z Heraklionu kursują także autobusy KTEL, lecz częstotliwość połączeń zależy od sezonu i dnia tygodnia. Rozkład trzeba sprawdzić bezpośrednio przed wyjazdem.
Przy wjeździe do centrum działają płatne parkingi, a liczba bezpłatnych miejsc jest ograniczona. Latem najlepiej przyjechać przed godziną 10.00 albo późnym popołudniem, gdy część jednodniowych gości zaczyna wyjeżdżać. Samo centrum jest niewielkie i przeznaczone głównie do poruszania się pieszo; od parkingu do plaży idzie się kilka minut. Praktyczny plan dnia wygląda następująco:
Pozwala to uniknąć zwiedzania klifu w największym upale i ogranicza niepotrzebne przejazdy.
Baza noclegowa obejmuje niewielkie hotele, rodzinne pensjonaty, apartamenty oraz pokoje położone kilka minut od plaży. Matala nie jest kurortem zdominowanym przez wielkie kompleksy all inclusive, co dla wielu podróżnych stanowi jej największą zaletę. Nocleg w centrum zapewnia bliskość restauracji i morza, ale latem może oznaczać muzykę do późnych godzin. Osoby ceniące ciszę powinny wybrać obiekt na obrzeżach albo w pobliskiej miejscowości Pitsidia, oddalonej o kilka kilometrów. Rezerwację na czerwiec, lipiec i sierpień warto zrobić z wyprzedzeniem, szczególnie w terminie festiwalu.
W tawernach dominują kreteńskie klasyki: dakos z pomidorem i serem mizithra, pieczona jagnięcina, grillowane ryby, kalmary, warzywa faszerowane gemista oraz lokalne sery. Przed zamówieniem ryby dobrze zapytać, czy cena podana jest za porcję, czy za kilogram, oraz czy produkt jest świeży, czy mrożony. Najbardziej widokowe lokale stoją tuż nad zatoką, ale restauracje w bocznych uliczkach bywają spokojniejsze i bardziej przystępne cenowo. Wieczór warto zakończyć spacerem przy plaży: oświetlony klif wygląda zupełnie inaczej niż w dzień, a muzyka na żywo przypomina o artystycznej historii miejscowości.
Położenie na południu Krety ułatwia połączenie plażowania ze zwiedzaniem ważnych stanowisk archeologicznych. Około 11 km od Matali znajduje się Fajstos, drugi po Knossos najważniejszy pałac minojski na wyspie. Ruiny leżą na wzgórzu z szerokim widokiem na równinę Messara i góry Psiloritis, a zwiedzanie jest zwykle spokojniejsze niż w Knossos. Niedaleko można zobaczyć także pozostałości królewskiej willi w Agia Triada. Dalej na północny wschód leży Gortyna, dawna stolica rzymskiej Krety, znana z kodeksu praw wykutego w kamieniu oraz ruin bazyliki św. Tytusa.
Miłośnicy plaż powinni odwiedzić Kommos, długi i mniej zabudowany odcinek wybrzeża kilka kilometrów od Matali. W pobliżu znajdują się pozostałości minojskiego portu, a plaża jest miejscem lęgowym żółwi karetta, dlatego nie wolno naruszać oznaczonych gniazd ani pozostawiać śmieci. Na całodniową wycieczkę można wybrać górską miejscowość Zaros, jezioro Votomos i szlaki u podnóża Psiloritis. Dobrym pomysłem jest też objazd tradycyjnych wiosek równiny Messara. Nie należy natomiast planować Fajstos, Gortyny, Red Beach i długiego plażowania jednego dnia – zbyt napięty harmonogram odbiera przyjemność z podróży i zmusza do zwiedzania w południowym skwarze.
Last Minute
All Inclusive
Z dziećmi